Vinfarejo Cairn O' Mohr

Dum la ĉijara Skota Kongreso ni ekskursis (taksie!) al la proksima (al Dundee) vinfarejo Cairn O' More. Vinberoj ne plu kreskas en Skotlando (estonte?), sed aliaj beroj abundas. La vinfarejo situis hejme antaŭ kelkaj jaroj; ĝi nun fukcias profesie: profesie, sed la entrepreno ankoraŭ estas aventurema kaj eksperimentema.

Oni produktas eble 20 tipojn de vinoj el diversaj indiĝenaj fruktoj; ni gustumis eble (mi ne certas!) 8. Kia varieco, kia kvalito! Ordinara vino multe plaĉas al mi; sed ofte ĝi estas treege ordinara! Cairn O' More ne estas ordinara loko; ĝi ankoraŭ estas individuisma eĉ hipieca. Tamen, la komerca flanko estas solida. La vinfarejo gajnis multajn premiojn en konkursoj. Eĉ la skeptkemuloj inter ni konvinkiĝis pri la merito de la premiiĝoj.

Viskio - reĝo de trinkoj - ankoraŭ regas, sed nun estas alia ebleco sperti Skotlandon el la botelo!

La arkitektura lingva problemo

Antaŭnelonge mi legis konferencan referaĵon kiu komparis la 17-jarcentan arkitekturon de Skotlando kun aliaj nordeŭropaj landoj, ekzemple Nederlando, Pollando, Svedio kaj Danlando. La komparo kiu pritraktis renesancajn influojn en altdomoj estis interesa; tamen, la aŭtoro bedaŭris la mankon de artikoloj verkitaj en la angla. Pro la manko de anglaverkaĵoj lia tezo pri unikaj skotaj karakteraĵoj estis tre provizora.

Neniu referaĵo aŭ studo en la lingvoj de la komparitaj landoj estis donitaj.


Kia absurda situacio; tamen, ne unika. Pro la implico, ke la angla reĝas esplorado estas malhelpita. La plejmulto de kleraj verkoj ne estas verkitaj anglalingve. Ni ne forgesu tion malgraŭ la anglacentrisma sinteno kiu arogante paradas en multaj rondoj.

Adam Smith kaj la nuna Krizo

La skoto, Adam Smith, estis la fondinto de moderna ekonomia teorio. Li komprenis la gravan rolon de la merkato; sed lia ideologio ne estis tiel dekstrema kiel multaj konservativuloj opinias; ĉar li komprenis la gravecon de la ŝtato.

Adam Smith rigore analizis la tiaman ekonomian sistemom. Estas ironie, ke li poste fariĝis guruo por la dekstra, kaj liaj komplikaj argumentoj simpliĝis al banalaj sloganoj.

Ni nun ankaŭ devas rigori analizi la kaŭzojn de la nuna krizo; tamen, la bezono de ŝtatinterveno nun fariĝas la nova ortodokseco.

Mi konsentas pri la necesa rolo de la ŝtato; sed mi ne pardonos la politikistojn kiuj subtenis senregan kapitalismon aŭ la homojn kiuj riĉiĝis ignorante la rajtojn de ordinaraj homoj.

Mi certas, ke Adam Smith samopinius!

La Infana Raso: 3 tradukoj fare de Girvan McKay

Mi jam menciis la lingvan diversecon kiu ekzistas en Skotlando: estas la angla, la skota kaj la skotgaela. (Nuntempe, la lingvoj de Hindio, Pakistano kaj la Mez-Oriento ankaŭ fariĝas gravaj: temo por la estonteco!)

Kompreneble, oni devas aldoni Esperanton; ĉar ĝis estas lingvo por ĉiuj landoj. William Auld plejparte verkis esperante, kvankam li ankaŭ verketis (kaj bonege!) angle kaj skote. La plejmulto opinias, ke La Infana Raso estas lia majstraĵo. Ŝajne li tradukis parton de ĝi en la anglan; sed manuskripto mankas.

Nun Girvan McKay, skotdevena irlandano ĵus tradukis la majstran verkon en la tri lingvojn de Skotlando. Li meritas laŭdegon. Bonvolu rigardi lian kontribuon al skota kulturo, kiu troviĝas PDF-formate ĉe la retejo de Esperantlingva Verkista Asocio.

La Kastelo en Skotlando

Oni povas deklari, ke skotoj amas kastelojn. Kasteloj mezepokaj abundas en Skotlando. Lokaj lordoj konstruigis turojn. Komence, ili estis defendeblaj; poste ili romantikiĝis. Dum la 17a kaj 18a jarcentoj domegoj ofte estis kastelecaj.

19jarcente estis eksterordinara ekflorado de kastelecaj konstruaĵoj por domegoj, malliberejoj, fabrikoj, urbodomoj, ktp.

Tio trajto daŭris ĝis la 20a kaj 30a jaroj de la 20a jarcento; sed la Moderna Movado iom-post-iom ekdominis. Nun oni agnoskas, ke la Moderna Movado estis stilo kaj ne la fino de stiloj. Aperas konstruaĵoj diverstipaj, kvankam la konstrumetodoj preskaŭ ĉiam estas modernaj.

Ĉu la kastelo ekaperos denove en Skotlando? Komence grandskala restaŭrado de turkasteloj blindumis homojn pri la nova tendenco. Sed estis evidenco pri Renesanco. Oni atendas kun interso.

Ŝajne skotoj ankoraŭ amas kastelojn!

New Lanark: industra kaj socia utopio

Mi loĝas proksime al la industria vilaĝo de New Lanark kie okazis la rimarkinda socia eksperimento de David Dale kaj Robert Owen. La vilaĝo troviĝas sur la mondlisto de UNESKO: prave rilate al la konunumo kiu estis starigita tie; kaj ankaŭ prave rilate al la simpla tamen nobla arkitekturo de la konstuaĵaro.

Antaŭ kelke da jaroj mi iris al New Lanark kun Aleksandro Melnikov el Rostov/Don en Rusio. La vilaĝo troviĝas en tre pitoreska loko surborde la la rivero Clyde. Mi ne sciigis Aleksandon pri la celo de nia ekskurseto. La vilaĝo estas kaŝita pro situo en profunda ravino. Subite - kaj dramece - ĝi ekaperis. Aleleksandro rigardis ĝin kun miro. "Estis bildo de ĉi tiu loko en lernolibro kiun mi uzis en la elementa lernejo!"

Li kompreneble pravis. Dum la jaroj la konstruaĵoj kadukiĝis; tamen, antaŭ 25 jaroj oni komencis restaŭri ilin kaj blovi vivon en la lokon. Nun estas interpretejo, hotelo, junulargastejo, restoracioj, butikoj; kaj plejgrave loĝantoj, Vizante ĝin, oni sciiĝas pri la praktika socialismo de la fondintoj.

Ĉi-jare Esperantistoj kongresos tie (15.17 junio 2007). La loko taŭgas, ĉar la utopiecaj pioniroj vere estis praEsperantistoj! David Kelso, prezidanto de EAS, atendas kongresanojn el ĉiuj landoj.

Generalo Haig

Skotoj havas internacian reputacion pri militemo. En la pasinteco ili soldatis en multaj landoj: ekzemple, Rusio kaj Pollando. Unu el la kialoj sendube estis la malriĉeco de Skotlando.

Kiam la parlamentoj de Anglio kaj Skotlando unuiĝis en 1707 skotoj fariĝis grava elemento en la brita militistaro: denove unu el la kialoj estis malriĉeco; tamen, ne la sola.

Dum la Unua Mondmilito generalo Haig kiu naskiĝis apude al Dryburgh en Suda Skotlando estris la britan armeon sur la Okcidenta Fronto. Post la milito lia reputacio plonĝis: oni akuzis lin pri manko de zorgemo pri la vivo (kaj morto) de la armeo.

Antaŭnelonge mi vizitis la pitoreskan ruinon de abatejo Dryburgh. Haig estas enterigita tie. Lia familio ankoraŭ loĝas apude. Piedirante, mi pripensis de tempo-al-tempo la hororaĵojn de la Okcidenta Fronto kaj la rolon de la generalo.

Nuntempaj historiistoj nun restarigas la reputacion de Haig: sekretaj dokumentoj nun povas esti studataj; kaj ŝajne ili montras pli pozitive trajtojn de la militestro. Oni komencas verki reviziismajn biografiojn.

Historiistoj ankoraŭ povas sanĝi niajn konceptojn, ĉu ne? Ni ĉiam permesu, ke ili daŭre esploru.

Antaŭ ol mi eliris la abatejon, mi parolis kun la gardisto en lia butiketo. Ni diskutis multajn aferojn; li estis scioplena pri la loko kaj ĝia apudaĵo. Mi menciis Haig. Li bone sciis pri la komenciĝanta reaprezo de lia reputacio. Li faris neatenditan komenton: "Multaj germanaj turistoj volas rigardi la simplan tombon de la generalo; ili neniam dubis pri lia elstarega rolo dum la Unua Mondmilito."